لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران
 
ایل شاهسون
ایل بزرگ شاهسون
درباره وبسایت


با سلام خدمت شما همراهان عزیز وجود یک وبسایت برای ایل بزرگ شاهسون قابل محسوس بود تصمیم گرفتیم با کمک عده ای از فرهیختگان عزیز اولین سایت ایل شاهسون را راه اندازی کنیم به امید اتحاد ایل شاهسون .
درباره ایل شاهسون:شاهسون بغدادی. [سَ وَ نِ بَ] از ایلات تُرک اطراف تهران، ساوه، زرندوگرماب وزنجان و قزوین بوده‌اند که ییلاق‌شان خلجستان و فراهان و قشلاق‌شان ساوه و زرند بوده‌است و در اطراف قزوین به سی طایفه منقسم می‌شدند ... . (جغرافیای سیاسی کیهان ص۱۱۲)
مذهب شاهسون‌های بغدادی از زمان صفوی یا پیش از آن شیعهٔ دوازده امامی بوده‌است. شاهسون‌ها در تغییر مذهب رسمی ایران به شیعه نقش مهمی داشته‌اند.

شاهسون ایل بغدادی ازدو سر شاخه زیر تشکیل شده است :

1 لک

2 آرریخلی .

که هر کدام از این سر شاخه ها دارای طوایفی می باشند .

مجموع طوایف ایل شاهسون بغدادی 32 طایفه به شرح زیر می باشد :

1 قاراقویونلو

2 کوسه لر

3 دلیلر ( دللر )

4 سولدوز

5 یارجانلی

6 حاققی جانلی

7 احمدلی

8 موسولو

9 شرفلی

10 کرملی

11 کله ون

12 موختابند لی ( موخته ون لی )

13 قرنلی ( قرللی )

14 چلبلی

15 ذولفوغارلی

16 کاروانلی

17 اتک باسانلی

18 میغن

19 نیلغاز

20 دوگر

21 قوتولو

22 ساتیلی

23 حوسن خانلی ( حسین خانلی )

24 اینانلی ( ایناللی )

25 الی قوردلو ( علی قوردلو )

26 خیدیرلی

27 قسیملی ( قاسم لو )

28 زیلیق لی

29 قریب لک

30 حسن لی

31 آغ قویونلو

32 دئولته ون

قشلاق این ایل از گوی داغ ( کیلومتر ۵۰ اتوبان قم - تهران ) شروع و تا اطراف شهر ساوه و زرند پراکنده اند

ییلاق این ایل هم اطراف شهرستانهای قروه ، رزن و آوج همدان بوده است.

مدیرسایت :حجت فاتح

ارسال متن و اشعار در تلگرام با شماره :09125550828

مدیر وبسایت : admin blog
نویسندگان
صفحات جانبی
آمار سایت
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :




 علی كمالی و نقش وی در فولكلور شناسی ایران

علی شامیل حسین اوغلو- فولكلور شناس

خلاصه

كشور ایران یك كشور چند قومیتی است كه در آن اقوام گوناگون از دیرباز و با حفظ قومیت و زبان خود تحت لوای دولت ایران در كنار یكدیگر زندگی كرده‏اند. اقوام مختلف با استفاده از حقوق اساسی خود سعی و تلاش می‏كنند كه فرهنگ و ادبیات خود را حفظ نمایند. تركان ایران نیز در نقاط مختلف ایران چه در استانهای ترك نشین آذربایجان شرقی، غربی، زنجان و همدان و چه در استانهای مركزی فارس، قم، قزوین، اراك، خراسان، گلستان و غیره در خصوص زبان، ادبیات فرهنگ خود فعالیتهای فرهنگی را آغاز كردند. در میان شعراء، گردآورندگان فولكلور، نویسندگان ترك زبان، اشخاص مختلفی دیده می شود كه علی كمالی نیز به عنوان یك محقق و حقوقدان یكی از شخصیتهای علمی و فرهنگی است كه در خصوص فرهنگ و ادبیات تركی در استانهای مركز (ساوه) فعالیت چشمگیری داشته است. یافته های وی بیشتر در مجله وزین وارلیق و بعضاً به صورت كتاب به چاپ رسیده است. وی برای اولین بار دیوان تیلیم خان را جمع آوری نمود.

فعالیت كمالی از دوران كودكی

كمالی از دوران كودكی به شعر و شاعری علاقمند بوده و با تخلص « نفله» و « آغ كمال» شعر طنز می سروده است. برخی از اشعار وی در مجله توفیق به چاپ رسیده است. مجموعه اشعار وی بعدها به عنوان ”نفله“ در كتاب مجزا در سال 1358 چاپ شده است. علاقه و اشتیاق زیاد به شاعر تیلیم خان كه در نیمه دوم قرن هجدهم می‏زیسته و اشعار هجایی می سروده است وی را به سوی تحقیقات ادبی و شعر شناسی سوق داده است. تیلیم خان در روستای « ماراغی» چشم به جهان گشوده است و ماراغی طبق تقسیمات كشوری در استان اراك، در بخش نوبران قراردارد. اراك شهر تاریخی و مشهور است كه در منابع از آن عراق عجم یاد می شود. یكی از شهرهای این استان ساوه نام دارد و اكثر روستاهای تابعه ساوه ترك زبان هستند.

دیوان تیلیم خان

انتشار مجله وزین ”وارلیق“ به اشتیاق وی افزوده و چاپ مقاله وی تحت عنوان ”ماهی كه از زیر ابر بیرون جهیده“ در رابطه با آثار و احوال تیلیم خان سبب شد كه پروفسور غلامحسین بیگدلی مقاله ای تحت عنوان ”یافته‏های جدید و یا نگاهی به میراث ‏فرهنگی‏مان“ به چاپ رساند. از این تاریخ به بعد تقریباً در تمام شماره‏های مجله وارلیق مقاله‏های علی كمالی چاپ شده است. علی كمالی خود در این خصوص چنین می‏گوید: با جمع آوری و نشر اشعار تیلیم خان به وظیفه ملّی خود عمل می نمایم. من دیوان تیلیم خان را گردآوری نمودم و آنرا به چند نفر از متخصصین نشان دادم. آنها گفتند كه در دیوان اشعار برخی شعرا از جمله خسته قاسم، عباس توفارقانلی و ملا پناه واقف و سایر موجود است. من برای تمییز این مطلب تحقیقاتم را از نو شروع كردم و برای این كار مجبور شدم كه دیوان اشعار شعرای ترك زبانی كه در فاصله قرنهای 18 تا 20 در جاهای مختلف ایران می‏زیسته‏اند را جمع آوری نموده و دست نوشته‏های آنها را با یكدیگر مقایسه نمایم. علی كمالی با جمع آوری اشعار تیلیم خان یك مجموعه هزار صفحه‏ای را ترتیب داده است. در این دیوان در حدود ده هزار لغت عربی و فارسی توضیح داده شده است.

شعرایی كه به وزن هجایی شعر سروده‏اند

علی كمالی تنها به گردآوری اشعار شعرا نپرداخته است بلكه علاوه بر گردآوری آثار هجایی شعرا به بحث و بررسی آنها نیز همت گماشته است. در این مجموعه‏ها آثار تیلیم خان، تركمن محمد، گرگرلی محمد، خسته قاسم، عباس توفارقانلی، عاشق رضا علی، قاراباغلی دده قوربانی و سایره گنجانده شده است. داستانهایی را كه علی كمالی جمع آوری كرده است بیشتر آثاری است كه عاشقها آنها را خلق كرده‏اند و كمالی تنها آنها را جمع آوری نموده و هیچگونه دخل و تصرفی ننموده و توضیحاتی ارائه نمی‏دهد.

علی كمالی با جمع آوری داستانهای عامیانه و فولكلوریك مناطق مركزی و حتی مناطق ترك نشین كركوك به فكر این نبود كه یك نوع ادبیات مستقلی را با تكیه به این مناطق معرفی نماید. تنها توجه ادبیات شناسها و جامعه شناسها را به این منطقه و ادبیات و فرهنگ این مناطق جلب می‏نمود. در ادبیات شفاهی كه گردآوری كرده بود به اشتراكات ادبی فارسی و تركی توجه داشت و به این مسئله اهمیت خاصی می‏داد. وی بارها تأكید می‏كرد كه اشعار و نمونه‏های فولكلوریكی كه از مناطق ساوه گردآوری كرده بود چه از حیث مفهوم و چه از حیث قالب در تركیه، عراق، آذربایجان، تركمنستان و خراسان نقش یك پل مشترك فرهنگی را باز می‏كند. برای توجیه نظر خود آثار مختومقلی فراغی را با آثار و اشعار تیلیم خان و تركمن محمود مقایسه و اشتراكات و وجه اختلافات آنها را تعیین می‏كرد.

علی كمالی در حدود یكصدو پنجاه شعر یكی از عاشقهای روستای سنگك ساوه به نام عاشق رضا علی را نیز جمع آوری كرده است. این كتاب با یك مقدمه به چاپ رسیده و مقدمه كتاب نیز در مجله وارلیق برای بار دوم به چاپ رسیده است. (1982، 7482: 35) علی كمالی هنگام جمع آوری اشعار شاعر نتوانسته است قبر او را زیارت كند ولی بر اساس اطلاعات به دست آورده از اشخاص مختلف سال وفات شاعر را در سال 1920، هفتاد – هشتاد سال پیش تخمین زده است. یكی دیگر از شاعران خلقی كه مورد توجه علی كمالی بوده است عاشق مصطفی قلی است. مرگ فاجعه انگیز شاعر توجه محقق را جلب نموده است. اسد نظام و یا به عبارت دیگر مصطفی قلی به خاطر قهرمانی و صداقت و جسارت منحصر به فردش از جانب تیره خانلیق طایفه شیخلار ایل شاهسون به ایلخانی تعیین می شود. حكومت نیز با توجه به این گزینش مجبور می شود وی را رسماً ایلخان بپذیرد. در سال 1955 (1281) ییلاقهای شاهسونها را سیل را فرا می‏گیرد. اسد نظام در مقابل این قهر طبیعت مغلوب شده عروس و فرزند برادرش در سیل غرق می شوند و ایلخان از این حادثه تحت تأثیر قرار گرفته و این فاجعه غم انگیز را در شعری به تصویر می كشد. شعر آن چنان روان و سوزناك است كه در مدت كوتاهی زبانزد عام شده و سینه به سینه در بین مردم مشهور می شود.

از این حادثه مدتی بیش نگذشته بود كه دوباره سیل منطقه را فراگرفته و فرزند سه ساله اش را غرق می نماید و اسد نظام نیز نمی تواند فرزندش را از سیلاب نجات دهد. خود نیز در سیلاب غرق می شود.

علی كمالی شعر دیگری را كه شاعرش را برای محقق نا معلوم بوده است تحت عنوان (آپارما سئل آماندی) را جمع آوری و چاپ نموده است.

علی كمالی همراه با توضیحاتی كه در خصوص اسد نظام و فجایع طبیعی كه گریبانگیر او شده است می‏دهد، در خصوص شاهسونهای مناطق مركزی ایران نیز توضیحاتی را ارائه می‏نماید.

محقق شاهسونهای مناطق مركزی را به سه طایفه و 27 تیره تقسیم بندی نموده و اسامی هریك را ذكر می نماید. این نه تنها برای فولكلورشناسها بلكه برای جغرافی دانان، مورخین و مردم شناسها نوعی منبع محسوب می گردد.

در دفتر كار علی كمالی یك پرونده 400 صفحه ای نیز وجود دارد. در این پرونده اشعار خسته قاسم و اطلاعات ارزشمند در رابطه با خسته قاسم جمع آوری شده است. محقق در اول پرونده به عنوان مقدمه یك مطلبی تحت عنوان ”خسته قاسم، شكسته قاسم، ملا قاسم و دده قاسم“ نوشته است. علی كمالی در شماره های مختلف مجله وارلیق در رابطه با خسته قاسم مقالات مختلفی را به چاپ رسانده است. (وارلیق، 86-1985، 76-75، 74-73-77-78، 92-86، 81-82-79، 124-119)

در اثر چاپ این مقاله نامه های زیادی به دفتر مجله آمده و علی كمالی به نامه هایی كه از ایران،  تركیه و آذربایجان در خصوص خسته قاسم رسیده جواب داده و ابهامات را به نوعی برطرف نموده است.

بر اساس نظر محققین دیگر خسته قاسم از دوران كودكی به دلیل نقص عضو تخلص خسته را انتخاب نموده است. ولی علی كمالی به این نظریه انتقاد می كند و بر اساس نظر وی قاسم از حیث سلامت جسمانی هیچ عیب و نقصی نداشته است. و دلیل انتخاب واژه خسته به عنوان تخلص به خاطر فشارهای اجتماعی و ناملایماتی كه در جمعیت وجود داشته است، می‏باشد. پدر خسته قاسم نیز شاهزاده نورالدین نبوده بلكه یك كشاورز ساده ای بوده كه در روستای تیكمه داش زندگی می كرده است.

علی كمالی بر خلاف نظر محققین كه وی را از روستای تیكمه داش نزدیك شهرستان بستان آباد می دانند وی را از روستای تیكمه داش نزدیك زنجان معرفی می‏نماید. بر اساس نظر وی در زنجان عاشقها در روستای تیكمه داش به زیارت قبر وی مشرف می شوند.

چاپ مقالات علی كمالی در خصوص خسته قاسم در مجله وارلیق سبب شد كه جامعه ادبی كشور بتواند تا كنون دو كتاب به چاپ برساند. یكی از این كتابها را علی نقابی (نقابی 1374) و یكی را نیز حسین صیامی (صیامی، 1373) در تبریز به چاپ رسانده اند.

مقاله ای كه تحت عنوان عباس توفارقانلی از طرف آ. مهیارلی در مجله وارلیق به چاپ رسیده بود توجه علی كمالی را به خود جلب كرده است. وی روایات و مطالبی كه از استانهای مركزی در رابطه با توفارقانلی و یا توفارقانلی عباس جمع آوری كرده بوده با مندرجات مقاله مقایسه كرده است. (وارلیق 1984، 88-83-64-63)

گردآورندگان و ناشرین داستانهای فولكلوریك

داستانهایی را كه علی كمالی گردآوری كرده است داستانهای عاشقهاست. وی هنگام نشر این داستانها در خصوص راویان و خود عاشقها هیچ اطلاعاتی را ارائه نمی‏دهد و تنها به نشر خود داستان بسنده می كند. به عنوان یك فولكلورشناس مسموعات خود را درج می نماید ولی به این بسنده نمی كند و از قواعد و ضوابط فولكلوریك خارج شده و در خصوص واژه ها و اسامی مناطقی كه در داستانها از آنها یاد می شود اطلاعات مكفی ارائه می دهد. حوادثات داستانها را با اطلاعات تاریخی، سیاحت نامه و ریشه یابی واژه ها ارزشمند می نماید. وی به دلیل اینكه فولكلورشناس حرفه ای نبوده است اطلاعاتی را كه جمع آوری كرده است سند سازی ننموده و این مسئله سبب شده است كه كار محققین را دشوار نماید.

علی كمالی به دلیل حرفه ای نبودنش و به دلیل عدم دست یابی به اطلاعات خارجی بعضاً دچار اشتباه هم شده است. ولی با این همه حال در آرشیو او در حدود سی داستان جمع آوری شده است و با سیستم كامپیوتری جهت چاپ حاضر است. اكثریت این داستانها با داستانهایی كه در سالهای اخیر در جمهوری آذربایجان به چاپ رسیده است خیلی فرق دارد و از حیث حجم بیشتر است. تا زمان علی كمالی ادبیات عامیانه تركان استانهای مركزی و جنوبی ایران مورد توجه و محققین نبود. كمالی همراه با جمع آوری ادبیات عامیانه اسامی طایفه ها و مكانها و مناطق را نیز به این داستانها علاوه كرده است و بویژه ایل شاهسون و خلج خیلی توجه كرده است. به نظر محقق شاهسونها در این مناطق به صورت كوچ نشین و عشایری زندگی كرده اند. و در بیست سی سال اخیر زمین گرفته و ساكن شده اند. شاهسونهای اطراف ساوه، قم و همدان خودشان را ”ایل بغدادی“ معرفی می نمایند و سبب این آنست كه شاه عباس كبیر این ایل را از اطراف موصل و بغداد كوچانده و در این مناطق اسكان داشته است. بیگدلی، افشار، بیات، قاراقویونلو، بورچایلی، لك، آرقلی، ایناملی، ساعاتلی، دوگر، آل پویوتلو، موصل، سولدوز، چلب لی و دیگر طایفه‏هایی كه شاه عباس از عراق عرب به مناطق مركزی ایران كوچانده بود تحت عنوان ایل شاهسون جمع كرده است. در دوره شاه عباس در مناطق مختلف كشور طایفه ای تحت عنوان شاهسون تشكیل شده است. و شاهسونهایی كه در مناطق مركزی سكونت داشتند برای اینكه خود را از شاهسونهای آذربایجان و سایر مناطق ایران تمییز بدهند خودشان را ایل بغدادی نام نهادند. این شاهسونها ادبیات عامیانه خلجها را كه قرنها در بین مردم خلج رواج داشت به نقاط مختلف گسترش دادند و سبب تحكیم آن شدند.

متأسفانه تحقیقات علی كمالی را در خصوص ادبیات عامیانه مناطق جنوب ایران و خراسان كسی را دنبال نكرد و این آثار ارزشمند به چاپ نرسید. اینگونه آثار اگر چاپ شود نه تنها به صلاح و خیر فرهنگ ایران و ترك، بلكه به صلاح و خیر فرهنگ دنیا می باشد.

برای جلب توجه محققین لیست داستانهایی را كه علی كمالی جمع آوری كرده و در آرشیو نگهداری می شود را در این جا درج می كنیم.

1- غریب و شاه صنم 2- اصلی –كرم 3- شاه اسماعیل 4- توفارقانلی عباس 5- ورقه و گلشن 6- طاهر میرزه 7- محمد و پری 8- صیاد و سعادت 9- امراه 10- قاراباغلی دده قوربانی 11- نجفخان ماه جمال 12- معصوم افروز 13- كل چورزاد 14- سید پری 15- محمد – نگار 16- فرهاد گورشاد 17- فرهاد شیرین 18-  بهرام گل اندام 19- خان عسگر محبوب 20-  حیف سندن محمد حسن‏خان 21- اسد نظامی سئل آپاروی 22- وانلی كوچك 23- سیامك وسوسن 24- حسرت 25- سلیم و شمس 26- شیرین بیرجك 27- لیلی و مجنون 28- فغفور بیگ 28- خسرو وصنم

 

 

1.     

غریب و شاه صنم

189

 

16.

فرهاد گورشاد

34

2.     

اصلی –كرم

167

17.

فرهاد شیرین

31

3.     

شاه اسماعیل

161

18.

بهرام گل اندام

89

4.     

توفارقانلی عباس

121

19.

خان عسگر محبوب

78

5.     

ورقه و گلشن

113

20.

حیف سندن محمد حسن‏خان

 

6.     

طاهر میرزه

89

21.

اسد نظامی سئل آپاروی

15

7.     

محمد و پری

89

22.

وانلی كوچك

28

8.     

صیاد و سعادت

90

23.

سیامك وسوسن

37

9.     

امراه

83

24.

حسرت

16

10.  

قاراباغلی دده قوربانی

67

25.

سلیم و شمس

37

11.  

نجفخان ماه جمال

64

26.

شیرین بیرجك

30

12.  

معصوم افروز

54

27.

لیلی و مجنون

13

13.  

كل چورزاد

59

28.

فغفور بیگ

45

14.  

سید پری

62

29.

خسرو وصنم

16

15.  

محمد – نگار

54

 

 

 

 

به غیر از اینها در آرشیو مؤلف در حدود چهل صفحه حكایه، سی صفحه بایاتی‏ها، 6 صفحه ضرب المثلها، 50 صفحه چیستانها و در خصوص داستان كور اوغلو دست نوشته ها و نوارهایی موجود است.

نتیجه:

علی كمالی با تحقیقات و جمع آوری اینگونه فولكلور و داستانها تنها به فرهنگ ایران نیست بلكه به فرهنگ عموم بشریت خدمت كرده است. گرچه آثار وی به چاپ نرسیده است ولی در آینده نظر محققین در این ساحه را به خود جلب خواهد كرد و نسبت به نشر و چاپ آن اقداماتی صورت خواهد گرفت.

منابع:

1. خسته قاسم، علی صیامی. تبریز

2. شامیل‏اف علی (1996)، وكیل، ادبیات‏شناس، علی كمالی. آرشیو انستیتوی فولكلورشناسی آكادمی ملی ج. آذربایجان. باكو

3. شامیل. علی 2000، تاندیغیم انسانلار، سومقاییت

4.  كمالی. علی (1979 و 1385) نفله، تهران

5.  نقابی. علی 1374

6.   وارلیق. شماره 25، 1360 تهران

7. وارلیق شماره 86-1985، 74-73، 76-75، 78-77

8.  وارلیق 1984 شماره 64-63

9.  وارلیق 1981 شماره 25