لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران
 
ایل شاهسون
ایل بزرگ شاهسون
درباره وبسایت


با سلام خدمت شما همراهان عزیز وجود یک وبسایت برای ایل بزرگ شاهسون قابل محسوس بود تصمیم گرفتیم با کمک عده ای از فرهیختگان عزیز اولین سایت ایل شاهسون را راه اندازی کنیم به امید اتحاد ایل شاهسون .
درباره ایل شاهسون:شاهسون بغدادی. [سَ وَ نِ بَ] از ایلات تُرک اطراف تهران، ساوه، زرندوگرماب وزنجان و قزوین بوده‌اند که ییلاق‌شان خلجستان و فراهان و قشلاق‌شان ساوه و زرند بوده‌است و در اطراف قزوین به سی طایفه منقسم می‌شدند ... . (جغرافیای سیاسی کیهان ص۱۱۲)
مذهب شاهسون‌های بغدادی از زمان صفوی یا پیش از آن شیعهٔ دوازده امامی بوده‌است. شاهسون‌ها در تغییر مذهب رسمی ایران به شیعه نقش مهمی داشته‌اند.

شاهسون ایل بغدادی ازدو سر شاخه زیر تشکیل شده است :

1 لک

2 آرریخلی .

که هر کدام از این سر شاخه ها دارای طوایفی می باشند .

مجموع طوایف ایل شاهسون بغدادی 32 طایفه به شرح زیر می باشد :

1 قاراقویونلو

2 کوسه لر

3 دلیلر ( دللر )

4 سولدوز

5 یارجانلی

6 حاققی جانلی

7 احمدلی

8 موسولو

9 شرفلی

10 کرملی

11 کله ون

12 موختابند لی ( موخته ون لی )

13 قرنلی ( قرللی )

14 چلبلی

15 ذولفوغارلی

16 کاروانلی

17 اتک باسانلی

18 میغن

19 نیلغاز

20 دوگر

21 قوتولو

22 ساتیلی

23 حوسن خانلی ( حسین خانلی )

24 اینانلی ( ایناللی )

25 الی قوردلو ( علی قوردلو )

26 خیدیرلی

27 قسیملی ( قاسم لو )

28 زیلیق لی

29 قریب لک

30 حسن لی

31 آغ قویونلو

32 دئولته ون

قشلاق این ایل از گوی داغ ( کیلومتر ۵۰ اتوبان قم - تهران ) شروع و تا اطراف شهر ساوه و زرند پراکنده اند

ییلاق این ایل هم اطراف شهرستانهای قروه ، رزن و آوج همدان بوده است.

مدیرسایت :حجت فاتح

ارسال متن و اشعار در تلگرام با شماره :09125550828

مدیر وبسایت : admin blog
نویسندگان
صفحات جانبی
آمار سایت
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

گزارش تصویری :جشنواره زمستانی اقوام ایرانی

برگزار کننده شرکت کوچ ایل قشقایی با همکاری سازمان فرهنگی هنری
شهرداری تهران و معاونت محترم فرهنگی هنری منطقه تهران۱۶ و فرهنگسرای بهمن برگزار میشود

photo_2017-01-07_10-31-09

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

photo_2017-01-07_10-43-09

ایل شاهسون

ایل شاهسون

ایل شاهسون

با تشکر از همه عزیزانی که با حضور گرم خود در این جشنواره و حفظ آیین وسنت های تمدن کهن ایران زمین تلاش میکنند برخود وظیفه دانسته ام از دوستان بزرگوار آقای کاظمی .حمید مرادی .میتراشاهسون .گروه ال سون همه دست اندرکاران جشنواره .ایل بزرگ شاهسون . ایل بزرگ قشقایی.اقوام کرد, بختیاری,  سیستان و بلوچستان, کرمانج, آذربایجان, خراسان گروههای هنریشان درودبرشما

ایام به کام

حجت فاتح مدیر مسئول خبرگزاری ایرسا نیوز


تلگرام , کانال های تلگرام , بهترین کانل های تلگرام , آدرس کانال های تلگرام ایرانی , معرفی کانال تلگرام





نوع مطلب :
برچسب ها : جشنواره زمستانی اقوام ایرانی، آذربایجان، اخبار ایل شاهسون، اقوام کرد، ایل شاهسون، بختیاری، خراسان گروههای هنریشان،
لینک های مرتبط :

       نظرات
دوشنبه 20 دی 1395
admin blog
شعر برای ایل شاهسون

گووه نیرم تیلیم دئییب ائلیمه
آغیر ائلدی قیمت لیدی بیزیم ائل
وئرمه ییبدی هئچ دوشمانا باجلاری
چوخ شانلیدی شوکت لیدی بیزیم ائل

رشید اولار ائل قیز ایدن اوغلانی
خوش اورگدن گئچیرتسینلر دورانی
فرهنگ ایدن مات ائدیبدی حئیرانی
شهامت لی موروت لیدی بیزیم ائل

دوز اوتوروب مودام باخار اوزاغا
همت قویار ییغیناغا تیفاغا
قوربان کسر وارین توکر اوجاغا
قوناقلارا حورمت لیدی بیزیم ائل

جانین وئرر یاخچی دوستا یولداشا
دار گونلرده او مئهروبان قارداشا
سیر ساخلایان همدم اولان سیرداشا
گوزل ائلدی مرفت لیدی بیزیم ائل

ائلیم آدی ازبر اولوب دیلیمه
سئودالی یام شیرین دیللی گولومه
عارف کیمین من عاشیقام ائلیمه 
سئودا کانی دولت لیدی بیزیم ائل
تلگرام , کانال های تلگرام , بهترین کانل های تلگرام , آدرس کانال های تلگرام ایرانی , معرفی کانال تلگرام





نوع مطلب :
برچسب ها : شاهسون، ایل شاهسون، شاهسون بغدادی، ترک زبانان ساوه، ساوه، ایل شاهسون بغدادی،
لینک های مرتبط :

       نظرات
یکشنبه 19 دی 1395
admin blog

با وجود اسناد نسبتاً فراوانی که راجع به تاریخ شاهسون‌ها وجود دارد، منشا پیدایش شاهسون‌ها و ایل شاهسون هنوز در پردهٔ ابهام قرار دارد. گمان می‌رود ایل شاهسون مجموعه‌ای از گروه‌های قبایلی باشند که حدوداً بین قرن شانزدهم و هیجدهم به صورت اتحادیه‌ای گردهم آمدند. در قرن حاضر دربارهٔ منشا پیدایش شاهسون‌ها سه روایت متفاوت وجود دارد. از جمله این روایات از جانب سرجان ملکم است با این شرح که می‌گوید:

"شاه عباس اول از همان آغاز سلطنت ناگزیر به مقابله با زیاده طلبی امیران بزرگ قبایل قزلباش برخاست. وی  بدین منظور، برخی از سران قزلباش را به خاک هلاکت نشاند و برای مقابله با طغیان قبایل قزلباش قبیله‌ای تاسیس نمود و آن را شاهسون یعنی دوستدار شاه نامید و از همه مردان قبایل خواست تا به عنوان عضوی از  این قبیله ثبت نام نمایند. شاه این قبیله را به عنوان فداییان و سرسپردگان خاندانش در نظر گرفت و با حمایت ویژه‌ای که از این قبیله به عمل آورد، آن را از دیگران متمایز و بر جسته ساخت."

ولادیمیر مینورسکی در مقاله‌ای با عنوان "شاهسون" که در دائرةالمعارف اسلامی درج گردیده‌است، خاطر نشان می‌کند که اسناد و شواهد موجود روایت مالکم را تا حدی مغشوش ساخته‌است زیرا منابع تاریخی عصر صفوی ما را به  این حقیقت که شاه عباس اول قبیله‌ای را ایجاد نموده و آنرا شاهسون نامیده باشد رهنمون نمی‌سازد.

روایت شاهسون‌ها متفاوت با روایت مالکم است. اما در تضاد با آن نیست و تنها در جزئیات اختلاف وجود دارد. شاهسون‌ها نیز مهاجرت اجدادشان را ار آناتولی تائید نموده‌اند. روایت رسمی و مورد قبول افراد ایل که در نوشته‌های مربوط به ایل شاهسون نیز منعکس گردیده، در قرن حاضر اولویت یافته‌است. به اعتقاد شاهسون‌ها ایل شاهسون از سی و دو طایفه با موقعیتی برابر تشکیل شده‌است.  شاهسون‌ها مدعی هستند که آنان هیچ وقت تحت امر یک رئیس ارشد نبوده‌اند.. مطابق نظریه‌های رایج، شاهسون‌ها در زمان صفویه در مغان به سر می‌برده‌اند. اما در مورد بومی بودن و یا مهاجر بودن آن‌ها به منطقه و در صورت پذیرش مهاجرت، بر سر زمان مهاجرت اختلاف دیدگاه وجود دارد.

با توجه به روایات و سندیت‌های تاریخی موجود، اتحادیه ایل شاهسون از چند طایفه شامل بومیان دشت مغان (احتمالاً آلانها و تیره مهرگانیان آریایی نژاد " آینالی‌ها = آئینه‌ای‌ها، مهرپرستان") و مهاجرینی مانند اعقاب طوایف افشار و طوایف شاملو (مهاجر از آناتولی) و برخی از قبایل قزلباش و غزهای ترک نژاد آسیای میانه، تشکیل یافته باشد که تحت یک اتحادیه سیاسی، نظامی و اجتماعی خاص با زبان رسمی ترکی ائیلیاتی برای افراد ایل، گرد هم آمده‌اند و در سده‌های ۱۶ تا ۱۸ میلادی نقش سیاسی و نظامی پر رنگی را در تاریخ منطقه و حتی ایران داشته‌اند.


عکس قدیمی ایل شاهسون




نوع مطلب :
برچسب ها : تاریخ شاهسون‌ها، ایل شاهسون، شاه عباس اول و شاهسون ها، نظریه ولادیمیر مینورسکی درمورد شاهسون ها، پیدایش شاهسون‌ها، اتحادیه ایل شاهسون، جمعیت احیاگران ایل شاهسون،
لینک های مرتبط :

       نظرات
پنجشنبه 9 دی 1395
admin blog

شناخت ایل شاهسون 


برای شناخت بیشتر اداب و رسوم این ایل بزرگ وغیور با ما همراه باشید امید است بتوان با حفظ فرهنگ ها وسنت ها تجدید خاطراتی کرد با گذشته 

شاهسَوَن (به لهجهٔ ترکی اِلسَوَنیشَسَوَن یا شَهسَوَن)، نام تعدادی گروه ایلی از مردم آذربایجان است که در بخش‌هایی از شمال غرب ایران بویژه دشت مغان و ارومیه و اردبیل و نواحی خرقان و خمسه، واقع در میان زنجان و تهران به سر می‌برند. شواهد موجود بیانگر آن است که  اگر نه همه، دست کم تعدادی از این گروه‌ها از دشت مغان به خرقان و خمسه کوچیده‌اند.(که البته نباید این گروه را با اتحادیه ایل خمسه فارس اشتباه گرفت). شیوه زندگی و بسیاری از ویژگی‌های فرهنگی -علی الخصوص آلاچیق‌های نیم کره‌ای- آن‌ها را از سایر گروه‌های ایلی ایران حتی ایلات خرقان و خمسه متمایز می‌سازد. پاره‌ای از این ویژگی‌ها را که منشاء ترکی دارند می‌توان در میان سایر ایلات ترک زبان ایران مشاهده کرد. گو اینکه برخی طوایف شاهسون خاستگاه ترکی ندارند و توانسته‌اند پاره‌ای از ویژگی‌های متمایز شان را حفظ نمایند.

عنوان شاهسون به فارسی به معنی شاه دوست است. این عنوان پس از پیروزی انقلاب اسلامی به ایل سون یا دوستدار مردم تغییر نام یافت. اسکندر بیگ ترکمان مورخ معروف عصر صفوی استعمال کلمه "شاهی سیون" را ضمن وقایع فتح عراق در دوره شاه اسماعیل اول و همچنین بیان وقایع زمان شاه طهماسب به کار برده‌است. اما اصطلاح سیاسی این شعار زمانی اهمیت پیدا کرد که به طرفداران شاه اسماعیل دوم اطلاق شد و این در حالی بود که بر سر جانشینی شاه طهماسب بین جانشینان او اختلاف افتاد و در این میان دختر طهماسب به نام پریخان خانم که سیاستمدار مقتدری بود به طرفداری از اسماعیل میرزا خود را شاهی سون اعلام نمود.

امروزه شاهسون‌ها علاوه بر مناطق گسترده‌ای از کشور ایران در دیگر کشورهای همسایه از جمله جمهوری آذربایجان، عراق، ترکیه، افغانستان وکشمیر نیز سکونت دارند.





نوع مطلب :
برچسب ها : ایل شاهسون، شناخت شاهسون، شاهسون ها، تحقیق در مورد شاهسون ها، السون،
لینک های مرتبط :

       نظرات
سه شنبه 7 دی 1395
admin blog

*آتاخان (عطاءالله خان)ساریخان بیگلو*فرضی خان ایل بیگی *قاسم خان ایل بیگی شاهسون*علیقلی خان ایل بیگی شاهسون*گلین خانم ساریخان بیگلوی شاهسون*جعفر قلی خان آتاخانلو *نظرعلی خان ساریخان بیگلوی شاهسون*شاه بیگم آغاساریخان بیگلوی شاهسون*فرج الله خان شاهسون*فرج الله خان ایل بیگی شاهسون*آقاجان بیگ آلارلو*محمدقلی خان آلارلو*نجفقلی خان آلارلو*غلام خان آلارلو*یدالله خان آلارلو*حسین آقاخان وطندوست آلارلو*بدل بیگ زرگر سرحدبیگی*حسن خان موغانی*اسدالله خان سرحددارحسن خانلو*حاجی حضرتقلی خان حاجی خواجه لو*عمران خان امیر تومان*احمدخان بی حاجی خواجه لو *رضاقلی خان حاجی خواجه لو *جوادخان امیرتومان*سراندازخانم حاجی خواجه لو*زین الخان بیگ قراکوندیکلو*حاجی عبادالله اجیرلو*کربلایی نصرت شاهین اجیرلو*عبادالله بیگ طالش میکائیل لو*باباش بیگ طالش میکائیل لو*فرض الله بیگ پاشایی*عیسی بیگ قوجه بیگلو*آقابیگ عیسی لو*امیراصلان بیگ عیسی لو*حاجی فرج گیگلو*عالشان خان گیگلو*بانو مشهد گله گیگلو*حاتم خان گیگلو*قوجه بیگ *بدیرخان شاهسون*نورالله بیگ قوجه بیگلو*بهرام خان قوجه بیگلو»

تاریخ دشت مغان-میرنبی عزیززاده





نوع مطلب :
برچسب ها : بزرگان شاهسون، بزرگان ائلسون ، ریش سفیدان شاهسون ، بزرگان ایل شاهسون بغدادی ، مشاهیر ایل شاهسون ، ایل شاهسون،
لینک های مرتبط :

       نظرات
شنبه 9 مرداد 1395
admin blog

کتاب شاهسون 

همان‌گونه که از نام کتاب پیداست درباره‌ی تاریخ ایل شاهسون بغدادی، یکی از اقوام بزرگ و تأثیرگذار ایرانی است. این کتاب به سیر تاریخی، سیاسی و اجتماعی این قوم در سلسله‌های گوناگون حکومت‌های ایران می‌پردازد و از مبارزه‌ها،‌ دلاوری‌ها‌، شجاعت‌ها‌ و دفاع‌ آنان برای آسایش این مرز و بوم می‌گوید.
کتاب دارای تصویرها، اسناد و عکس‌های تاریخی جذاب و دیدنی از گذشته‌های دور است که روایت ایل شاهسون بغدادی را در گذر زمان بازگو می‌کند. هم چنین دارای جدول‌هایی می‌باشد که چگونگی گسترش و پدیدآمدن طایفه‌ها و تیره‌های گوناگون ایل را بیان می‌کند.
از آن جایی که در کتاب‌های تاریخ، درباره‌ی سرگذشت و تأثیر ایل شاهسون بغدادی، چیزی گفته نشده یا اندک اشاره‌ای شده است، مردم، حتی پژوهشگران شناخت جامعی از این قوم بزرگ و تاثیرگذار ایرانی ندارند، بنابراین این کتاب می‌تواند یکی از منابع بسیار ارزشمند در این زمینه باشد. از سوی دیگر به نسل جدید و امروزی ایل شاهسون بغدادی که اکنون شهرنشین‌های ساکن تهران، قم، ساوه و ... هستند و از پیشینه‌ی خود آگاهی چندانی ندارند، اطلاعات بسیار مفیدی از چگونگی زندگی نیاکان و اجدادشان ارائه می‌دهد.
این کتاب به کوشش آقای هرمز محیط تالیف شده است.
تلگرام , کانال های تلگرام , بهترین کانل های تلگرام , آدرس کانال های تلگرام ایرانی , معرفی کانال تلگرام





نوع مطلب :
برچسب ها : شاهسون، ایل شاهسون، شاهسون بغدادی، ایل شاهسون بغدادی،
لینک های مرتبط :

       نظرات
شنبه 9 مرداد 1395
admin blog

ایل شاهسون
معرفی ایل شاهسونReviewed byZmonAug 4Rating:

ایل شاهسون در واقع یک اتحاد بین چند طایفه است. شاهسون (یا به لهجه‌ی خودشان شَسَوَن) به زبان ترکی به معنای دوستدار شاه‌ است که علت اصلی تشکیل همچین اتحادی را باید در زمان شاه عباس صفوی جستجو کرد. وی به منظور تضعیف سرکردگان قزلباش تعدادی از تیره‌های قزلباش را ادغام کرد. در دوره صفویه طایفه های قزلباش تقریبا اداره همه امور مملکت تحت اختیار داشتند و در برابر شاه قدرتی بزرگ حساب می شدند؛ مورخان و سفرنامه نویس‌ها درباره این موضوع معتقدند که شاه‌عباس بزرگ برای کاستن نفوذ و نیروی حکمرانان سی‌ودو طایفه‌ی قزلباش را برای ایجاد سپاهی مجهز و منظم در یک‌دسته‌ی پیاده‌ی تفنگدار و یکدسته‌ی سواره آماده نمود. در ظاهر، شاه عباس هدف خود را از تشکیل و تجهیز این قشون ایجاد نیرویی رزم‌آور و ورزیده در برابر قوای «ینی چری» دولت عثمانی بیان می کرد اما نیت واقعی و هدف پنهانی وی مقابله با امرای خودکامه و نافرمان قزلباش و در نهایت قدرت و اعتبار این حاکمان را از بین ببرد.

 

ایل شاهسون

نمونه بارز این ادعا را می توان در نوشته های سرجان ملکم، مورخ و سفیر انگلیس مشاهده کرد: “شاه عباس اول از همان آغاز سلطنت ناگزیر به مقابله با زیاده طلبی امیران بزرگ قبایل قزلباش برخاست.

ایل شاهسون

وی بدین منظور، برخی از سران قزلباش را به خاک هلاکت نشاند و برای مقابله با طغیان قبایل قزلباش قبیله‌ای تاسیس نمود و آن را شاهسون یعنی دوستدار شاه نامید و از همه مردان قبایل خواست تا به عنوان عضوی از این قبیله ثبت نام نمایند. شاه این قبیله را به عنوان فداییان و سرسپردگان خاندانش در نظر گرفت و با حمایت ویژه‌ای که از این قبیله به عمل آورد، آن را از دیگران متمایز و بر جسته ساخت.”

ایل شاهسون

در حال حاضر این ایل بزرگ در نقاط مختلفی از کشور و حتی در کشورهای همسایه‌ مثل ترکیه و عراق سکونت دارند و در قرن اخیر بیشتر آنان مثل اکثر کوچ نشین های دیگر، شهرنشین شده‌اند. شاهسونی ها ترک زبان هستند که در شهرهای اردبیل، زنجان، شمال فارس و شهر ساوه ساکنند.

ایل شاهسون

ایل شاهسون به دو شعبه اصلی یکی شاهسون های آذربایجان که خود اینها نیز، به شاهسون اردبیل و شاهسون های مشکین شهر تقسیم می شوند که اولی از مراتع ییلاقی ارسباران استفاده می کنند وکه دومی از مراتع ییلاقی مشکین شهر.

ایل شاهسون

شعبه اصلی دیگرشاهسون های خرقان، خمسه، استان مرکزی، قم و تهران تشکیل می دهند که شاملشاهسون بغدادی؛ که در زمان نادرشاه از مناطق شمالی عراق به خراسان کوچانده شدند ولی بعدها به شیراز رفتند؛ شاهسون اینالو که از شیراز به استان مرکزی، قزوین و بخش های شمالی اراک فرستاده شدند وشاهسون خلیفه لو که بخش کوچکی از این ایل از مغان به خرقان شرقی قزوین کوچانده شدند، می شوند.

ایل شاهسون

از شاخه های اصلی و بزرگ ایل شاهسون، ایل شاهسون بغدادی است که یکی از ایل‌های بزرگ ایران نیز می باشد و از دو شعبه‌ی “لک” و “آرخلو” و بیست و نه طایفه و دویست و بیست تیره و چند صد زیرتیره تشکیل می‌شود.

ایل شاهسون

نادرشاه‌افشار در سال ۴۶ـ ۱۱۴۵هجری قمری، هنگام نبرد با عثمانیان، هسته‌ی نخستین ایل شاهسون بغدادی را از نواحی اطراف کرکوک به خراسان کوچاند که باعث شد این ایل به “شاهسون ‌بغدادی” معروف شود.

ایل شاهسون

طایفه‌ها و تیره‌های گوناگونی از این ایل در منطقه‌های مختلف ایران، عراق، ترکیه و سوریه پراکنده شده‌اند. بعد از قتل نادرشاه، بدنه‌ی اصلی ایل بغدادی به نواحی فارس مهاجرت کرد و در اوایل حکومت قاجار در مناطق ساوه، قزوین، همدان و نواحی مجاور استقرار یافت و رشته کوه خرقان طی حکمی رسمی به عنوان محل یورت طایفه‌های آن تعیین شد. ساوه، تفرش، قم، همدان، ملایر، زنجان، قزوین، کرج، شهریار، ورامین، تهران و مناطقی از کردستان و کرمانشاهان از دوران ناصرالدین‌شاه تا کنون مناطق اسکان و استقرار این ایل بوده است.

تلگرام , کانال های تلگرام , بهترین کانل های تلگرام , آدرس کانال های تلگرام ایرانی , معرفی کانال تلگرام





نوع مطلب :
برچسب ها : طوایف، طایفه های ایل شاهسون، معرفی ایل شاهسون، شاهسون، ایل شاهسون، ایل شاهسون بغدادی،
لینک های مرتبط : اخبار، عکس +تصاویر، گالری اورداپی،

       نظرات
یکشنبه 26 اردیبهشت 1395
admin blog

كتاب تاریخ شفاهی ایل شاهسون بغدادی

 به روایت فتح السلطان 

شاهسون بغدادی از ایلات اطراف تهران، ساوه، زرند و قزوین بوده‌اند كه ییلاق‌شان خلجستان و فراهان و قشلاق‌شان ساوه و زرند بوده‌است و در اطراف قزوین به سی طایفه منقسم می‌شدند و چادر نشین بودند.

ایل شاهسون بغدادی یکی از اقوام بزرگ و تأثیرگذار ایرانی است. این ایل نقش و تاثیر سیاسی و اجتماعی بسیار مهمی در دوره‌های تاریخی ایران به ویژه دوره‌های؛ قراقویونلوها، آق‌قویونلوها، صفوی، افشار، زند، قاجار و پهلوی داشته است. از آن جایی که در کتاب‌های تاریخ، درباره‌ی سرگذشت و تأثیر ایل شاهسون بغدادی، بسیار كم گفته شده یا اندک اشاره‌ای شده است، مردم، حتی پژوهشگران شناخت جامعی از این قوم بزرگ و تاثیرگذار ایرانی ندارند، از سوی دیگر نسل جدید و امروزی ایل شاهسون بغدادی که سال‌های زیادی است شهرنشین‌های ساکن تهران، قم، ساوه، همدان، قزوین و دیگر نقاط ایران هستند از پیشینه‌ی خود آگاهی چندانی ندارند. گفتنی است به علت نوع زندگی و مهاجرت‌های تاریخی ایل شاهسون بغدادی شماری از افراد این ایل اكنون در تركیه، عراق و دیگر كشورهای همسایه زندگی می‌كنند.

ایل شاهسون

ایل شاهسون یک اتحادیه‌ی میان طایفه‌هاست که در زمان شاه عباس صفوی از ادغام شماری از تیره‌های قزلباش و به منظور تضعیف سرکردگان قزلباش ایجاد شد. شاهسون (یا به لهجه‌ی خودشان شَسَوَن) به زبان ترکی به معنای دوستدار شاه‌ است. نویسندگان تاریخ‌ها و سفرنامه‌ها در این قول معتقدند که شاه‌عباس بزرگ برای کاستن نفوذ و نیروی حکمرانان سی‌ودو طایفه‌ی قزلباش که درآن روزگار تمشیت و اداره‌ی همه‌ی امور مملکت را در دست داشتند و قدرتی بزرگ و خودکامه در برابر پادشاه به شمار می‌آمدند به ایجاد سپاهی مجهز و منظم در یک‌دسته‌ی پیاده‌ی تفنگدار و یکدسته‌ی سواره همت کرد.

در ظاهر، بهانه‌ی‌ آن پادشاه از تشکیل و تجهیز این قشون پدیدآوردن نیرویی رزم‌آور و ورزیده در برابر قوای «ینی چری» دولت عثمانی بود اما هدف واقعی و پنهانی وی مقابله با امرای خودسر و نافرمان قزلباش و از میان برداشتن قدرت و اعتبار ایشان به شمار می‌آمد.

ایل بزرگ شاهسون در منطقه‌های گوناگون ایران و كشورهای همسایه‌ی ایران، همچون تركیه و عراق استقرار یافته‌اند و در قرن اخیر بیشتر آنان شهرنشین شده‌اند.

ایل شاهسون بغدادی

ایل شاهسون بغدادی از شاخه های اصلی و بزرگ ایل شاهسون و یکی از ایل‌های بزرگ ایران است. این ایل از دو شعبه‌ی "لک" و "آرخلو" و بیست و نه طایفه و دویست و بیست تیره و چند صد زیرتیره تشکیل می‌شود. هسته‌ی نخستین ایل شاهسون بغدادی را نادرشاه‌افشار در سال 46ـ 1145هجری قمری، هنگام نبرد با عثمانیان از نواحی مجاور کرکوک به خراسان کوچاند. علت معروف شدن ایل مزبور به "شاهسون ‌بغدادی" هم از این رو بوده است. طایفه‌ها و تیره‌های گوناگونی از این ایل در منطقه‌های مختلف ایران، عراق، ترکیه و سوریه پراکنده شده‌اند. بدنه‌ی اصلی ایل بغدادی پس از انتقال به خراسان با وقوع قتل نادرشاه به نواحی فارس مهاجرت کرد و در اوایل حکومت قاجار در مناطق ساوه، قزوین، همدان و نواحی مجاور استقرار یافت و رشته کوه خرقان طی حکمی رسمی به عنوان محل یورت طایفه‌های آن تعیین شد. ساوه، تفرش، قم، همدان، ملایر، زنجان، قزوین، کرج، شهریار، ورامین، تهران و مناطقی از کردستان و کرمانشاهان از دوران ناصرالدین‌شاه تا کنون مناطق اسکان و استقرار این ایل بوده است.

درباره‌ ایل شاهسون بغدادی

ایل شاهسون بغدادی که در حال حاضر به جز چند صد خانوار که زندگی عشایری دارند، بقیه در تهران، ساوه، قم، ورامین، شهریار، همدان، ملایر، زنجان، قزوین، کرج و سایر نقاط ایران اسکان پیدا کرده‌اند، از 29 طایفه، 220تیره، و صدها گوبک تشکیل می‌شوند. هسته‌ی اولیه ایشان در حمله نخست نادر به بغداد در سال 1145 هـ. ق. از نواحی مجاور کرکوک به خراسان کوچانیده شد، که پس از مرگ نادرشاه به شیراز رفت، و بعد از مرگ کریم خان زند به وسیله‌ی آقامحمدخان قاجار در حوزه‌ی ساوه و کوه‌های خرقان استقرار پیدا کرد. امور سیاسی ایل به دست رئیس، ایل بیگیان یا ایل بیگی، کدخدایان، و ریش سفیدان بوده است. ریاست ایل، که گاهی مستقل و گاهی با حکومت زرند و ساوه بوده، همیشه توسط حکومت مرکزی به عنوان نانخانه به اشخاص مورد نظر حکومت وقت داده می‌شده است. اما ایل بیگیان یا ایل بیگی به عنوان پل ارتباطی با ایل و دستگاه حکومتی، فرمان خود را از شاه وقت دریافت می کرده‌اند. در زمان قاجاریه ایل شاهسون بغدادی دارای سه ایل بیگی (لک - آرخلو - کلوند) بوده است. منصب ایل بیگی بیشتر موروثی بوده است، اما موارد استثناء نیز ملاحظه می‌شود. کدخدایان نیز، که در راس طوایف بوده‌اند، غالبا منصب موروثی داشته‌اند. اما در این موارد هم موارد استثناء کم نیست. ریش سفیدان در راس تیره و در میان "اوبه" که بیشتر یک واحد اقتصادی است تا سیاسی، وجود داشته‌اند و مقامشان الزاما موروثی نبوده است. عشایر بغدادی را دولت از سال 1307 شمسی به اسکان دائم و تخته قاپو فرا می‌خواند، اما تا سال 1315 طول می‌کشد تا قسمت اعظم ایل اسکان پیدا کنند. بعد از شهریور 1320 مجددا بسیاری از بغدادی‌ها به ییلاق و قشلاق می‌پردازند، و محمدعلی‌خان صمصامی با دریافت حکم ریاست ایل از فرمانداری ساوه تا سال 1336 سعی خود را بر تشکل مجدد عشایر شاهسون بغدادی مصروف می‌دارد. اما اختلافات داخلی و درگیری‌های خارجی با خوانین محلی، و تاثیرات ناشی از سقوط مصدق در ترکیب گروه‌های قدرت، و غیره موجب از کف رفتن ییلاقات متعلق به ایل و اسکان عشایر بغدادی می‌شود.

پیشینه‌ی تاریخی ایل شاهسون بغدادی

درباره‌ی شاهسون‌های بغدادی و پیشینه‌ تاریخی آن‌ها مینورسكس و هنری فیلد مطالبی نوشته‌اند. مینورسكی معتقد است كه این‌ها در زمان شاه عباس اول از شیراز به ناحیه ساوه آمده‌اند. هنری فیلد می‌نویسد: "...اعتقاد بر این است كه شاهسون‌های بغدادی در خلال عصر صفوی مهاجرت كرده و در نزدیكی بغداد مسكن گرفته‌اند و در زمان نادرشاه از آن‌جا به شیراز برگشته‌اند. در زمان كریم خان زند جای ثابت و مشخص نداشته‌اند، تا این كه به آقامحمدخان قاجار پیوسته‌اند و او ایشان را در زیستگاه كنونی‌شان مستقر ساخته است."

این كه هنری فیلد از مهاجرت شاهسون‌های بغدادی در دوران صفوی به نزدیكی بغداد سخن می‌گوید، با توجه به سیاست جابجایی ایلات و عشایر آن زمان ممكن است صحیح باشد. اما ردیابی این امر در منابع آن دوران برای نویسنده این مقاله میسر نگردیده است. متاسفانه هیچ‌كدام از محققین دانشمند قول خود را مستند به مرجع موثقی نكرده‌اند.

مرحوم فتح السلطان- علی‌اكبرخان قرابیگلو- از عمویش ایمانعلی خان نقل می‌كرد كه هفتاد طایفه‌ی لك و آرخلو در مرز عثمانی سرحددار ایران بوده‌اند كه توسط نادرشاه به خراسان كوچانیده شده‌اند. پس از مرگ نادرشاه به شیراز آمده‌اند و پس از مرگ كریم خان توسط آقامحمدخان قاجار در منطقه ساوه استقرار پیدا كرده‌اند. شواهد چندی وجود دارد كه نظر خود شاهسون‌های بغدادی را مقرون به واقع نشان می‌دهد:

الف - وجود چنین باوری كه نادرشاه آن‌ها را به خراسان كوچانیده است. ب- وجود ترانه‌هایی كه در آن‌ها مسیر احتمالی مهاجرت اینان (تبریز، خراسان، شیراز، و مناطق آخرین محل استقرار) اشاره شده است.

ج- این كه در منابع تاریخی معاصر نادر از انتقال ایلات و عشایر از نواحی ذهاب و كركوك به خراسان سخن رفته است. به طوری كه محمد كاظم در ذیل وقایع حمله‌ی نخست نادر به بغداد می‌نویسد كه وی از منطقه‌ی ذهاب " ...جماعت قرابیات و زنگنه و باجلان را كوچ داده، روانه دیار خراسان نمود كه رفته در محال دارالسلطنه هرات سكنا نمایند... و به قدر چهار-پنج هزار نفر از آن جماعت ملازم گرفته مامور ركاب گردانید."

میرزا مهدی خان استرآبادی نیز در ذیل وقایع نخستین حمله نادر به بغداد از كوچانیده شدن گروهی از طایفه از بغداد به خراسان سخن می‌گوید. وی می‌نویسد:"... دوهزار نفر از طایفه بیات كه در هشت فرسخی كركوك سكنی داشتند، كوچانیده روانه خراسان ساختند.

د- وجود جماعت شاهسون در نواحی كركوك :در سیاحت‌نامه‌ی حدود محمد خورشید پاشا عضو كمیسیون تعیین حدود ایران و عثمانی – به وجود سی خانوار چادرنشین «شَهسَوَن» (افراد ایل شاهسون بغدادی نیز خود را شَسَوَن می‌نامند) در دوز خورماتو به سال 1264 هـ.ق. اشاره شده است.

ه - امكان ردیابی برخی از طوایف مهم ایل شاهسون بغدادی در سابقه تاریخی مناطق شرق و جنوب تركیه، شرق و شمال سوریه، و شمال عراق.

لک: عباس عزاوی می‌نویسد كه لك‌ها از قبایل ایرانی هستند كه در شمال و جنوب عراق پراكنده‌اند و در بخش مندلی تابع قبیله قراالوس بوده‌اند.

در مورد لك‌های تابع قبیله‌ی قراالوس نكته‌ی جالب توجه در این‌جاست كه اینان در سال 1120هـ.ق.(یعنی در حدود 25سال قبل از كوچ احتمالی ایل بغدادی به خراسان) ترك زبان و شیعه مذهب بوده‌اند.

پیش‌تر از این تاریخ، اسكندر بیك تركمان نیز ذیل وقایع سال 1034 هـ.ق. -حمله شاه عباس به بغداد- از قلعه‌ی لك بغداد(قلعه زهاب) واقع در نزدیكی قلعه‌ مندلی، و پیوستن دارنده‌ی آن -حاجی بیک لک- به شاه عباس و مورد مرحمت قرار گرفتنش سخن به میان آورده است.

كه با توجه به وحدت مكانی، بعید نیست لك متعلق به قبیله‌ی قراالوس از بقایای لک مورد اشاره اسكندر بیك بوده باشد. محمد خورشید پاشا نیز در سیاحت‌نامه‌ی حدود به وجود پنجاه خانوار چادرنشین لک در دوزخورماتو و هشت خانوار در كركوك اشاره دارد.

كارستن نیبور نیز در سال 1764 م. از وجود یك‌هزار چادرنشین لک در ناحیه بین سیواس و آنكارا خبر می‌دهد.

كوسه‌لر: كوسه‌لر بزرگ‌‌‌ترین طایفه‌ی شعبه‌ی لک ایل شاهسون بغدادی است. بر اساس گزارش‌های اسكان عشایر در عثمانی، در سال 1708میلادی. جماعت حاجی بهاءالدین‌لو در قریه‌ی «كوسه‌لر» از توابع گلنار اسكان داده می‌شوند.در قرن نوزدهم نیز، بنابر تحقیقات فاروق سومر، طایفه‌ی كوسه‌لر در «نازیللی» ولایت آیدین زندگی می‌كرده‌اند. در داستان «دوقلوهای ترک» خانم جاهید اوچوق از «مزرعه‌ی كوسه‌لر» یاد شده است. هم اكنون در شمال آنتالیا محلی به نام كوسه‌لر وجود دارد و افراد بسیاری نیز در محلات فاتح، بایرم پاشا، زیتون بورنو، باغچه لیاولر، كوچوک كوی، یدی كوله، باغجیلار، قاضی عثمان پاشا، مرتر، حوجا مصطفی پاشا، و بكیركوی استانبول زندگی می‌كنند كه نام فامیل‌شان «كوسه‌لر» است.

موصلو: از طوایف تركمان نواحی دیاربكر و یكی از دو طایفه بزرگ آق قوینلوها بوده، و حكومت آن جا را در زمان سلطنت آق قویونلوها در دست داشته است. موصلوها به سركردگی امیر بیك موصلو در سال913هـ.ق. به نیروی شاه اسماعیل پیوستند و از جمله قزلباشان شدند. یحیی بن عبداللطیف قزوینی ذیل وقایع این سال می‌نویسد:"... امیر بیك موصلو كه از جانب آق قوینلو مدت‌ها والی دیاربكر بود، با اقوام و اتباع واویماق موصلو به عز بساط بوس همایون مفتخر گشت و هدایای بسیار به موقف عرض رسانید و دیاربكر داخل محروسه شد و ایالات آن‌جا به پیرمحمدخان استاجلو قرار گرفت... و حضرت اعلی، امیر بیك موصلو را به منصب مهرداری همایون سرافراز گردانید.

از سال 927 تا 935 هـ.ق. نزدیك به یك دهه حكومت در بغداد در دست بزرگان موصلو بود، تا این‌كه در سال اخیر شاه طهماسب آن‌جا را فتح كرده و به حكومت آنان خاتمه می‌دهد.

دوگر: از طوایف مهم ساكن آناطولی، سوریه و عراق- موصل- ماردین و كركوك - دقوق - كه درگیری‌های بین قراقویونلوها و آق‌قویونلوها موجبات تقسیم و پراكندگی بسیار آنان را فراهم آورد. از طوایف دوگر در ناحیه‌ی اردبیل نیز وجود دارند كه توسط قراقویونلوها به آن‌جا كوچانده شده‌اند و اصالتا متعلق به دوگرهای "اورفا" می‌باشند. ابوبكر طهرانی درباره دوگرها می نویسد: "... دمشق خواجه كه از امراء دگر بود و بیست هزار خانه را سردار و صاحب اختیار بود و رها (اورفای امروز)... و ... از آن او بود... در كنار آب فرات قشلاق و یغموربیك... كه مهتر امراء دگر بود با هزارخانه كه تابع او بودند و سه هزارخانه دیگر نوكر عثمان بیك (پدربزرگ اوزون حسن) شدند.

این قول میزان اعتبار و نفوذ دوگرها را در منطقه شمال عراق و شرق عثمانی در زمان تیموریان نشان می‌دهد. بنا به نوشته كارستن در سال 1776م. از جماعت دوگر یكهزار خانوار چادرنشین در ناحیه اورفا زندگی می‌كرده‌اند.

كلوند: بنابر گزارش محمد خورشید پاشا در سیاحت‌نامه حدود، در سال 1264ه.ق. بیست و پنج خانوار چادرنشین از طایفه كله‌وند در دوزخورماتو زندگی می‌كرده‌است.

و- وجود مشابهت لهجه‌یی و همگونی ضرب‌المثل‌ها و داستان‌ها بین شاهسون‌های بغدادی و طوایفی از ترك‌های كركوك كه ساكن "تل عفر"، "آلتین كوپرو"، "تیسین"، "بشیر"ریا، "تازه خرماتو"،" توزخرماتو" ، "امام زین العابدین"، "قاراتپه"، و "بیات لار" هستند.

با توجه به شواهدی كه ارائه شد، نویسنده بر این باور است كه هسته اولیه‌ی ایل شاهسون بغدادی از نواحی كركوك به درون ایران كوچانده شده، و به احتمال قریب به یقین از همان بیاتها و یا طوایف ابوابجمع و وابسته یی بوده است كه میرزا مهدی خان استرآبادی به كوچ آنان از كركوك به خراسان اشاره كرده است.

درباره‌ی نحوه مهاجرت و وضعیت ایل طی مدت استقرارش در خراسان و شیراز منبع موثقی در دسترس نیست. مرحوم فتح‌السلطان، كه بیش از یك صد سال عمر كرد (وفات1357)، از قول عمویش ایمانعلی خان كه یكصدو بیست سال عمر كرده بود، برای نویسنده نقل می كرد كه: جانی بیگ بزرگ ایل در سرحد عثمانی بوده است. سرخاب، یوسف و قاسمعلی خان برادران او بوده‌اند و قاسمعلی خان سركرده نظامی ایل بوده است. در دوران؛ آشوب و سقوط اصفهان، احمدپاشا از قاسمعلی خان قول عدم تعرض گرفته مناطق غرب ایران را به تصرف خود در می‌آورد. نادر در حمله به بغداد پس از غارت ایل امر به كشتن قاسمعلی خان می‌دهد ولی با وساطت میرزا مهدی خان از كشتن او صرف نظر می‌كند. طوایف لك و آرخلو به خراسان عزیمت می‌كنند و قاسمعلی خان به خدمت نادر در می آید و به مقام میرآخوری می رسد. در بازگشت از هند به دلیل سرپیچی از امر نادر و به همراه آوردن غنایم مغضوب واقع شده و (به امر نادر گوش و یا بینی او را می‌برند). وی در همین زمان در خراسان فوت می‌كند و در كنار سقاخانه حرم امام رضا به خاك سپرده می شود. به دنبال این حادثه، ایل شاهسون بغدادی اعتبار نخستین خود را از دست داده و در پی مرگ نادر از خراسان به شیراز مهاجرت كرده است. در شیراز، كریم خان زند به امید چیرگی بر دشمنان با علی خان شاهسون از تیره قاسملو پیمان اتحاد می بندد. پس از پیروزی كریم خان، علی خان شاهسون رئیس سواره نظام ایل شاهسون بغدادی در نزد او می شود. با مرگ كریم خان ایل شیراز را ترك می كند و سرانجام توسط آقامحمدخان در منطقه‌ی ساوه مستقر می‌گردد.

صحت تاریخی این قول بر نویسنده این رساله معلوم نشد. هرچند در كتاب فریزر از قاسم بیك خان، كه ناظم مناظم و اعتمادالدوله نادر بوده، ذكرنامی شده و از علی خان شاهسون در ذیل وقایع دهه 1170ه.ق. از قبیل سركوب افغان‌ها در مازندران، مبارزه با نصیرخان در حاشیه خلیج فارس، محاصره ارومیه، مبارزه با زكی خان، و محاصره كرمان و مبارزه با تقی خان درانی- مبارزه ای كه به مرگ علیخان انجامید- در منابع دوره زندیه به تفصیل سخن رفته است.

درباره انتقال این ایل از شیراز به منطقه ساوه، در ذیل میرزا عبدالكریم بر تاریخ گیتی گشا از كوچانیدن ایلات عراقی از شیراز به عراق توسط آقامحمدخان قاجار به هنگام ورود به شیراز سخن به میان آمده است، اما نامی از ایلات كوچ داده شده برده نشده است.

وجود طوایف و تیره های همنامی چون:لك، آرخلو، احمدلو، موصلو، و قوتولو بین ایل‌های بغدادی و قشقایی، و اظهار صریح عشایر متعلق به تیره توللی در هر دو ایل مبنی بر وجود همبستگی تاریخی با یكدیگر، جای شبهه ای در انتقال ایل شاهسون بغدادی از شیراز به منطقه ساوه باقی نمی گذارد. بعلاوه اینكه، ترانه ای بین عشایر شاهسون بغدادی وجود دارد كه در وصف كوههای شیراز است و گوینده آرزوی گذر از آنها را می كند. نیز هنری فیلد از علی قوردلوهای كوهمره سخن می‌گوید كه همنام با یكی از طوایف شعبه لك ایل شاهسون بغدادی است.

اما، نخستین سندی كه حكایت از استقرار ایل بغدادی در بودباش كنونی اش می كند، به سال 1220 ه.ق. باز می گردد كه طی آن ایل بیگی گری " طایفه شاهسون " بغدادی به همت خان از طایفه ساتلو داده شده است. هر چند جزو اسناد ملكی سندی به تاریخ 1200ه.ق. وجود دارد ولی نامی از شاهسون بغدادی در آن برده نشده است.

طایفه‌های ایل شاهسون بغدادی

ایل شاهسون بغدادی از دو شاخه‌ی اصلی لک‌ و آرخلو تشکیل شده است:

  • لک‌:

کوسه‌لر ، یاری‌جانلو ، میختوندلو ، دللر ، قاراقویونلو ، حاقی‌جانلو ، احمدلو ، الی‌قوردلو ، ساتولو ، قوتولو ، دولت‌وند ، چلب‌لو ، شرف‌لو ،کُرد

  • آرخلو:

قاسم‌لو ،کلوند ،موصولو (موسولو) ،سولدوز ،حسین‌خانلو ،دوگر ،کرم‌لو ،قرنلو،خدرلو ،غریب‌لک‌لو ،نقدورلو ،اتک‌باسانلو ،نلقاز (نیک‌کز) ،خمسه‌لو ،زیلیف‌لو ،ذولفقارلو ،آلوار یا کارون‌لو

طایفه‌ی کوسه‌لر

کوسه‌لر نام طایفه‌ای بزرگ از ایل شاهسون بغدادی است که توسط شاه عباس در ائتلاف اتحادیه‌ی ایل‌های تشکیل دهنده‌ی سپاهیان شاهسون قرار گرفت و پس از بازگشت آنان به عراق نادرشاه قریب به اتفاق آن‌ها را از منطقه‌ی کرکوک و موصل به خراسان وافغانستان کوچاند. این ایل پس از استقرار در ایران دوران صفوی و زند و افشار و قاجار در جغرافیای ایران جابه‌جا شده و در حوالی آذربایجان، قزوین، شیراز، اصفهان و تهران که پایتخت بوده‌اند، اسکان یافته‌اند. پیش از آخرین اسکان که در منطقه‌ای بین ساوه، همدان و قزوین بوده، دارای تاریخچه مشخص بوده و متعاقب آن در دوران پهلوی اول مانند سایر عشایر کوچ‌رو تخته‌قاپو شده و اسکان یافته است. اسکان عشایر این ایل و طایفه‌ها و تیره‌های وابسته را به شهرهای اطراف کوچانده و نسل امروزی این مردم هم اکنون در شهرهای تهران، کرج، ساوجبلاغ، قم، اراک، ساوه و برخی در روستاهای قدیمی اطراف ییلاق‌ها و قشلاق‌های گذشته روزگار خود را سپری می‌کنند. به نظر روستای کوسه‌لر از محل‌هایی باشد که زمانی این طایفه از شاهسون‌ها در آن سکونت داشته یا ییلاق و قشلاق آن‌ها بوده است. مقایسهٔ لهجه‌ی روستاییان یا دامداران آن اطراف یا داستان‌های پیرمردها و پیرزنان باقی مانده می‌تواند تا حدودی به روشن شدن این مطلب کمک کند. روایتی نیز در طایفه است که واژه‌ی کوسه‌لر، مخفف و ترکی شده‌ی واژه‌ی کوه‌سار و به معنی اهالی کوه‌سار است، چرا که در گذشته این طایفه بیشتر در منطقه‌های کوهستانی به سر می‌برده است.

كوسه‌لر بزرگ‌‌‌ترین طایفه‌ی شعبه‌ی لك ایل شاهسون بغدادی است. بر اساس گزارش‌های اسكان عشایر در عثمانی، در سال 1708میلادی. جماعت حاجی بهاءالدین‌لو در قریه‌ی «كوسه‌لر» از توابع گلنار اسكان داده می‌شوند. در قرن نوزدهم نیز، بنابر تحقیقات فاروق سومر، طایفه‌ی كوسه‌لر در «نازیللی» ولایت آیدین زندگی می‌كرده‌اند. در داستان «دوقلوهای ترك» خانم جاهید اوچوق از «مزرعه‌ی كوسه‌لر» یاد شده است. هم اكنون در شمال آنتالیا محلی به نام كوسه‌لر وجود دارد و افراد بسیاری نیز در محلات فاتح، بایرم پاشا، زیتون بورنو، باغچه لیاولر، كوچوك كوی، یدی كوله، باغجیلار، قاضی عثمان پاشا، مرتر، حوجا مصطفی پاشا، و بكیركوی استانبول زندگی می‌كنند كه نام فامیل‌شان «كوسه‌لر» است.

طایفه‌ی کوسه‌لر شامل دو تیره‌ی اصلی است: 1 - تیره‌ی خاصا 2 - تیره‌ی آلوار (لرها)

تیره اصلی خاصا:

جانی‌لو (بزرگ) - قرابكلو - سرخابلو - یوسف‌لو - مدرم‌خانلو

تیره آلوار(لرها) :

خداویرنلو - تمیرلو - علی‌بگلو - كرلو - كیچكین‌علی - كیتین‌علی - شنبه‌لو - جمعه‌لو - یساول‌لو - رمضان‌لو - چای‌چامورلو - کرداسدخان (قنبرلو) - ترکمن - سلمان‌لو

ساختار اجتماعی ایل شاهسون

هرم سازمان تولیدی ایل شاهسون از خانوار آغاز و به تیره و طایفه ختم می‌شود. در گذشته ریاست طوایف را خان‌ها به عهده داشتند که امروز از مزایای اجتماعی-اقتصادی و سیاسی شایانی برخوردار بودند ولی قدرت آن ها در برابر خوانین ایلیاتی سایر عشایر مانند قشقایی بسیار ناچیز بود. در راس هر رده کوچک نیز مسؤلی قرار داشت که آق سقل نامیده می‌شد.

تلگرام , کانال های تلگرام , بهترین کانل های تلگرام , آدرس کانال های تلگرام ایرانی , معرفی کانال تلگرام





نوع مطلب :
برچسب ها : تاریخ شفاهی ایل شاهسون بغدادی، شاهسون، ایل شاهسون، ایل شاهسون بغدادی، معرفی کتاب ایل شاهسون، دانلود کتاب تاریخ شفاهی ایل شاهسون،
لینک های مرتبط : گالری اورداپی، عکس +تصاویر،

       نظرات
یکشنبه 26 اردیبهشت 1395
admin blog

ایل شاهسون 

هسته‌ی نخستین ایل شاهسون بغدادی را نادرشاه ‌افشار در سال 46ـ 1145هجری قمری، هنگام نبرد با عثمانیان از نواحی مجاور کرکوک به خراسان کوچاند.و با وقوع قتل نادرشاه به نواحی فارس مهاجرت کردند و بعد از مرگ کریم خان زند به وسیله‌ی آقامحمدخان قاجار در حوزه‌ی ساوه و کوه‌های خرقان استقرار پیدا کردند. در تالیفات آقای دکتر عطاءالله حسنی که خود برای اثبات این نقل قول مدارک مثبته ندارد عنوان می کند که درباره‌ی نحوه مهاجرت و وضعیت ایل طی مدت استقرارش در خراسان و شیراز منبع موثقی در دسترس نیست. مرحوم فتح‌السلطان، كه بیش از یك صد سال عمر كرد(وفات1357)، از قول عمویش ایمانعلی خان كه یكصدو بیست سال عمر كرده بود، برای نویسنده نقل می كرد كه: جانی بیگ بزرگ ایل در سرحد عثمانی بوده استسرخاب، یوسف و قاسمعلی خان برادران او بوده‌اند و قاسمعلی خان سركرده نظامی ایل بوده است. در دوران؛ آشوب و سقوط اصفهان، احمدپاشا از قاسمعلی خان قول عدم تعرض گرفته مناطق غرب ایران را به تصرف خود در می‌آورد. نادر در حمله به بغداد پس از غارت ایل امر به كشتن قاسمعلی خان می‌دهد ولی با وساطت میرزا مهدی خان از كشتن او صرف نظر می‌كند. طوایف لك و آرخلو به خراسان عزیمت می‌كنند و قاسمعلی خان به خدمت نادر در می آید و به مقام میرآخوری می رسد. در بازگشت از هند به دلیل سرپیچی از امر نادر و به همراه آوردن غنایم مغضوب واقع شده و (به امر نادر گوش و یا بینی او را می‌برند). وی در همین زمان در خراسان فوت می‌كند و در كنار سقاخانه حرم امام رضا(ع) به خاك سپرده می شود. به دنبال این حادثه، ایل شاهسون بغدادی اعتبار نخستین خود را از دست داده و در پی مرگ نادر از خراسان به شیراز مهاجرت كرده است. در شیراز، كریم خان زند به امید چیرگی بر دشمنان با علی خان شاهسون از تیره قاسملو پیمان اتحاد می بندد. پس از پیروزی كریم خان، علی خان شاهسون رئیس سواره نظام ایل شاهسون بغدادی در نزد او می شود. با مرگ كریم خان ایل شیراز را ترك می كند و سرانجام توسط آقامحمدخان در منطقه‌ی ساوه مستقر می‌گردد

گذشته ما هیچگاه فراموش نخواهد شد باید ایندگان بدانند که ایل غیور شاهسون چه خدماتی برای ایران عزیز انجام دادند

خلاصه: موقعیت جغرافیایی، پیشینه تاریخی شاهسون‌ها، مسكن اصلی آنها ـ شرحی بر روستای محمدآباد و اطلاعایت از زندگی شاهسون‌هایی كه تخته قاپو شده‌اند،‌ایجاد بنای قلعه سرخ.


شاهسَوَن (به لهجهٔ ترکی اِلسَوَنیشَسَوَن یا شَهسَوَن)، نام تعدادی گروه ایلی از مردم آذربایجان است

اشاره: ارتفاعات اهر و مشكین‌شهر و كناره‌های رود ارس و بعضی دیگر از نقاط آذربایجان خاوری مسكن كوچ‌نشینان و روستاییانی است كه شاهسون نامیده می‌شوند.

این گزارش كوششی است برای شناخت چگونگی پیدایی شاهسون‌ها و عمل پراكندگی آنان در گوشه‌وكنار ایران و گریزی به چندوچون پدیداری و سكونت شاهسونان فارس در حوالی دریاچه‌ی بختگان، با این امید كه این گزارش با همه‌ی كوتاهی آغازی باشد برای پژوهشهای بیشتر از جانب محققان درجها شناختن و شناساندن شاهسونان ایران.


*   *   *

پیشینه‌ی تاریخی شاهسونان به زمان پادشاهان صفوی می‌رسد نویسندگان تواریخ و سفرنامه‌ها در این قول معتقند كه شاه‌عباس بزرگ برای كاستن نفوذ و نیروی حكمرانان سی‌ودو طایفه‌ی قزلباش كه درآن روزگار تمشیت و اداره‌ی همه‌ی امور مملكت را در دست داشتند و قدرتی بزرگ و خودكامه در برابر پادشاه بشمار می‌آمدند به ایجاد سپاهی مجهز و منظم در یكدسته‌ی پیاده‌ی تفنگدار و یكدسته‌ی سواره همت كرد.

علی‌الظاهر، بهانه‌ی آن پادشاه از تشكیل و تجهیز این قشون پدید آوردن نیروئی رزم‌آور و ورزیده در برابر قوای «ینكیچری» دولت عثمانی  بود اما هدف واقعی و پنهانی وی مقابله با امرای خودسر و نافرمان قزلباش و ازمیان برداشتن قدرت و اعتبار ایشان بشمار می‌آمد.

قلعه قرمز محمدآباد

هیچیك از تاریخ‌نویسان و سفرنامه پردازان روزگار صفوی از دو دسته سپاهی كه شاه‌عباس برای درهم كوبیدن قدرت امرای قزلباش پدید آورد به‌نام «شاهی‌سیون» یا «شاهسون» یاد نمی‌كنند. بلكه به‌وضوح در نوشته‌های خود دسته‌ای از آنان را «غلامان شاهی» و دسته‌ی دیگر را «تفنگداران» می‌نامند و می‌نویسند كه افراد دسته‌ی غلامان یا «غلامان خاصة‌شریفه» بیشتر از طوایف گرجی و چركس و ارمنی برگزیده می‌شوند و رئیس ایشان را «قوللر آقاسی» میگویند و می‌افزایند كه آن دسته‌ی دیگر یعنی تفنگداران از روستائیان ورزیده- و گاه شرور- و رعایای ولایات مختلف ایران انتخاب می‌شوند و مانند غلامان از خزانه‌‌ی دولت مواجب می‌گیرند و «هنگامیكه جنگی در كار نیست به    كشت‌وزرع» در ولایات و بلوكات اشتغال می‌ورزند. اما وقتیكه جنگی درمی‌گیرد و به‌وجود آنان نیاز می‌رود «فوراً به خدمت حاضر می‌شوند». رئیس این گروه از سپاهیان تفنگچی آقاسی نام دارد.

با اشاره‌های آشكار و صریحی كه نویسندگان تواریخ و سفرنامه‌های زمان صفوی به‌نام و طبقه و اصل و نسب سپاهیان ویژه‌ی شاه‌عباس مینمایند جای هیچ تردیدی نمی‌ماند كه درآن روزگار دسته‌ای از آن قشون را تفنگداران و دسته‌ای دیگر را غلامان یا قوللر می‌خواندند و عنوان شاهسون بر هیچكدام از آنان اطلاق نمی‌شده است. پژوهش بیشتر در این زمینه نشان می‌دهد كه اصطلاح شاهی سیونی و شاهی سیون- كه سابقه‌ی آن به‌روزگاری پیش از تولد و سلطنت شاه عباس و تشكیل آن دو دسته قشون می‌رسد- در دوران صفویان مفهومی غیر از سپاهیان ویژه‌ی شاه عباس دارد و ازآن معنای دوستاری شاه و فداكاری و جانبازی در راه آن «مرشد كامل» برمی‌آید. یكی از پژوهشگران آگاه تاریخ صفویان دراین زمینه چنین می‌نگارد:

«چیزی كه تمام طوائف گوناگون قزلباش را در زمان شاه اسمعیل صفوی به یكدیگر پیوسته و به‌صورت نیروی واحدی درآورده بود، شاهی‌سیونی یا دوستداری شاه و فداكاری و جانفشانی در راه مقاصد مقدس آن مرشد كامل، یعنی جهاد با كفار و ترویج مذهب شیعة اثنی‌عشری و تقویت و تحكیم سلطنت نوبنیاد صفوی بود …. تاجری ایتالیائی كه در آغاز كار شاه اسمعیل در ایران بوده است، دربارة ارادت و ایمان و فداكاری طوائف قزلباش نسبت به آن پادشاه می‌نویسد: متابعان این صوفی (شاه اسمعیل) خاصه لشگریانش اورا مانند خدائی ستایش می‌كنند. برخی از ایشان بی‌سلاح به جنگ می‌روند و معتقدند كه مرشد كامل نگاهبان و مراقب ایشان است.

باتوجه به‌اینكه فرمانروائی صفویان در آغاز روی‌كار آمدنشان دارای جنبه‌ی پیشوائی و انگیزه‌ی مذهبی بود و «صوفیان قزلباش شاه اسمعیل را …. مانند پدرش شیخ حیدر و نیاكان او پیشوای مذهبی یا به‌اصطلاح خود مرشد كامل می‌دانستند»؛ این فداكاری و جانبازی یا شاهی‌سیونی در راه آن پیشوایان مذهبی پذیرفتنی است.

اما با گذشت زمان این اصطلاح كه نخست انگیزه‌ای برای یكپارچگی و همبستگی سی‌ودو طایفه‌ی قزلباش و همراهی و یاوری صادقانه‌ی آنان با شاهان صفوی برای گسترش دامنه‌ی پیروزی‌ها و ترویج مذهب شیعه بود، معنائی دیگر به‌خود گرفت و به صورت دستاویزی برای گریز از خشم شاه یا اظهار پشیمانی و طلب مغفرت از خیانت به‌درگاه وی درآمد. به‌همین سبب در تواریخ صفوی مضامینی ازاین دست بسیار می‌بینیم كه شاهزاده‌ای به‌هنگام اختلاف با امدادی قزلباش برای ایجاد تفرقه و آشوب درمیان سپاهیان ایشان «فرمان داد شاهی‌سیون كنند یعنی درشهر جار بزنند كه ….. هركس كه فرمانبردار و هواخواه دودمان صفوی است بر در دولتخانه حاضر گردد ….» و دركارآئی این حربه می‌خوانیم كه چون «طوائف ….. صلای شاهی‌سیونی شنیدند تزلزل در اركان جمعیت ایشان افتاد ….».

مفهوم اخیر شاهی‌سیونی نیز با گذشت زمان دستخوش دیگرگونی شد و تعبیر امروزین ازآن برخاست.

این تعبیر یعنی اینكه شاهسونان را بازماندگان سپاهیان ویژه‌ی شاه عباس می‌دانیم، معنائی است كه پس از انقراض سلسله‌ی صفویان از جانب مردم شهرنشین و مورخان در مورد دسته‌ای از قشون ویژه‌ی شاه عباس عنوان گردید و بعدها «به كلیة كوچ‌نشینان آذربایجان اطلاق شد ….».

نویسندگان روزگار قاجار و زمان ما درباره‌ی چگونگی تشكیل سپاهیانی بنام شاهسون مطالبی كم‌وبیش همسان دارند و یادآور می‌‌شوند كه چون «جمعی از نمك بحرامان قزلباشیه بر شاه عباس خروج كرده پای جرأت و جسارت پیش نهادند شاه فرمود شاهسون گلسون یعنی هركه شاه را دوست دارد بیاید (!) لذا از هر فرقه آمده طاغیان شاه را شكست دادند پادشاه آن جماعت را شاهسون نام نهادند در میان آن طایفه طوایف مختلفه است مسكن ایشان در ملك منان و آذربایجان و عراق و فارس و قلیلی در خراسان و كابل و كشمیر سكونت دارند».

*   *   *

مسكن اصلی شاهسونانی كه امروز در ایران زندگی می‌كنند. استان آذربایجان شرقی است و درحدود هشت‌هزار خانوار ازاین ایلات در ارتفاعات اهر، مشكین‌شهر و كناره‌های رود ارس ییلاق و قشلاق می‌كنند.

قبائل یا تیره‌هائی دیگر به‌همین نام در نواحی دیگر ایران بسر می‌برند كه كیفیت زندگی آنان هنوز به‌درستی مورد تحقیق و بررسی قرار نگرفته است.

ازآن میان تنها چندوچون زندگی و معیشت شاهسونان فارس بر ما روشن است كه دراین نوشته به اختصار از آن یاد می‌شود. شاهسونان فارس كه تیره‌ای از ایل اینانلو یا اینالّو به‌شمار می‌آیند در سواحل جنوبی دریاچه‌ی بختگان و حدود شهرستان نیریز زندگی می‌كنند.

صاحب فارسنامه ناصری درمورد پیشینه‌ی تاریخی آنان می‌نویسد كه اصل این اینانلو از «تركستان است كه در زمان سلاطین مغول بفارس آمده توقف نموده‌اند و در بیشتر اوقات چندین هزار نفر لشگر سواره و پیاده ازاین ایل در ركاب سلاطین خدمت نموده‌اند قشلاق این ایل یعنی جای زمستانة آنها بلوك حفر و داراب و فساست و ییلاق آنها بلوك رامجرد و مرودشت …. و این ایل به‌چندین تیره قسمت شده‌اند مانند:

ابوالوردی، اسلام‌لو، افشار اوشاغی، امیرحاجی، ایران‌شاهی، بلاغی، بیات، چهارده چریك، چیان، رادبگلو، دهو، دیندارلو، رئیس‌بگلو، زرندقلی، سُركلو، سكّز، قورت، قره‌قره، چغی‌لو، كرائی، گوك‌پر، [غلامحسین‌خان شاهسون سرتیپ توپخانه مباركه ولدالصدق حسین‌خان شهاب‌الملك می‌گفت كه در زمان شاه عباس كه بعضی از ایلات شاهیسون شدند اجداد من با طایفة خود ازاین كوگ‌پر برخواسته (برخاسته!) شاهیسون شدند یعنی شاه‌دوست]؛ محمود بگلو، یا عزلو».

آگاهیهای بیشتر دراین زمینه حاكی از آنست كه پنجهزار خانوار از ایل اینانلو « از سنه 1295 زندگانی چادرنشینی را ترك گفته و به زراعت (پرداخته‌اند) و محل اقامت آنها بیشتر درمشرق و جنوبشرقی ایالت فارس است ….».

*   *   *

امروزه بزرگترین روستای شاهسون نشین فارس دهكده‌ی محمد‌آباد از دهستان خیر شهرستان اصطهبانات است كه هشتادوپنج خانوار درآن زندگی می‌كنند.

پیرمردان این روستا از قول پدران خود نقل می‌كنند كه شاهسونان فارس پیش از تخته‌قاپو شدن در حدود ششصد خانوار بوده‌اند و در دره‌های جنوبشرقی شیراز ییلاق و قشلاق می‌كرده‌اند. سردسیرشان حدود آباده‌ی تشك (taçk) و گرمسیرشان سواحل جنوبی دریاچه‌ی بختگان و حوالی داراب بوده است.

و شیرمحمدخان شاهسون كه از جانب قوام شیرازی حمایت می‌شده است برآنان كلانتری داشته است. پس از تخته‌قاپو شدن ایل اینانلو شیرمحمدخان با تعدادی از خانوارهای شاهسون در روستائی به‌نام «سجل‌آباد» سكونت كرد. پیشینه‌ی روستای سجل‌آباد- كه امروز نام و نشانی از‌آن در دهستان خیر نمی‌توان جست از جهتی با دهكده‌ی محمدآباد نسبت و پیوند دارد.

برای دریافت این پیوند و نسبت باید دانست كه شاهسونان فارس كه از دیرباز در درّه‌های جنوبشرقی شیراز ییلاق و قشلاق میكردند با روستای سجل‌آباد- كه در مسیر اطراق تابستانه و كوچشان بود- در تماس و مراوده بودند و با مردم آن دادوستد داشتند و برخی ازآنان هم به‌عللی از جمله مرگ‌ومیر دامهایشان دركنار سجل‌آباد سیاه‌چادرهای خود را برافراشته بودند و همانجا ماندگار شده بودند و به كشت‌وكار پرداخته‌بودند.

دراثر گذشت زمان تعداد این‌گونه خانوارها افزونی یافت و سجل‌آباد به‌صورت روستائی درآمد كه درحدود نیمی از ساكنانش شاهسونان چادرنشین بودند. به‌سبب ناامنی‌های زنان و راهزنیهای بیشكار كلانتر شاهسونان- شیرمحمدخان- بر‌آن شد كه برای نگهداری دامهای خود و قبیله‌اش از دستبرد شبانه‌ی راهزنان، در اطراقگاه ییلاقی شاهسونان قلعه‌ای بنا كند و چون به پشتیبانی خویشاوندان خود كه در اطراف سجل‌آباد ماندگار شده بودند، چشم داشت حوالی آن روستا را برای این مهم مناسب یافت و دركنار سجل‌آباد قلعه‌‌ای بنا كرد این قلعه كه دراثر سرخی خاكهای منطقه نمای سرخی دارد هنوز در زاویه‌ی شمالشرقی روستا پدیدار است. (عكس شماره1)

با ایجاد این قلعه پیوند شاهسونان با سجل‌‌آباد و مردمش استوارتر شد و درهمان زمان «محمد نعیمی» نامی یكی از مالكان محلی كه قسمتی از زمینهای سجل‌آباد را در تصرف دشات برای بهره‌گیری بیشتر ازآن زمینها و گماشتن شاهسونان به‌كار كشاورزی به‌ایجاد قناتی كمربست و بدین‌ترتیب قنات محمدآباد- كه از دامنه‌های غربی رشته‌ی شمالی كوهستان «تودج tudej» می‌آید و یكی از بزرگترین و پرآب‌ترین قنات‌های دهستان خیر است- دائر شده و برای شاهسونان سجل‌آباد هم اشتغالی مناسب فراهم آمد.

اشتغال عمده زنان قبیلة شاهسون ریسندگی و بافندگی است

در سال 1295 كه شاهسونان فارس در دهستان رستاق شهرستان نیریز و دهكده‌های كوچك دیگر مانند چنار و مشرق نیریز- هُرگان،- مشرق نیریز-، الله‌آباد- شمالغربی اصطهبانات-، حاجی‌آباد شمال اصطهبانات خاكی شدند شیرمحمدخان كلانتر با انبوهی از خانوارهای شاهسون به قلعة قرمز روی آورد و بدین‌ترتیب بزرگترین روستای شاهسون‌نشین استان فارس در سواحل جنوبی دریاچه‌‌ی بختگان پدید آمد. سجل‌آباد روستائی كوچك بود. با قناتی نه‌چندان پُر آب و كشتزارانی نه‌چندان گسترده و فراخ دامن. به‌همین سبب با رویش و آبادی و نام‌‌آوری زمینهای محمدآباد آوازه‌‌اش به فراموشی نشست و نام قلعة قرمز محمد‌‌آباد برآن سایه گسترد.

شاهسونان امروزین محمدآباد، حتی نمی‌دانند كه روستایشان جانشین دهكده‌ی سجل‌آباد است زیرا پدرانشان خانه‌های قدیمی و متروك سجل‌آبادیان را با گذشت زمان هموار كرده‌اند و جای آنها یا خانه ساخته‌اند و یا بذر پاشیده‌اند. امروز تنها نشان آن روستا قناتی كم‌آب با چند هكتار زمین است كه هنوز نام قنات و زمین سجل‌آباد برخود دارد و شاهسونان درآن زراعت می‌كنند

تلگرام , کانال های تلگرام , بهترین کانل های تلگرام , آدرس کانال های تلگرام ایرانی , معرفی کانال تلگرام





نوع مطلب :
برچسب ها : شاهسون ایل بغدادی *شاهسون *السون، شاهسون، ایل شاهسون، ساوه، معرفی ایل شاهسون، بزرگان ایل شاهسون،
لینک های مرتبط :

       نظرات
یکشنبه 26 اردیبهشت 1395
admin blog


( کل صفحات : 8 )    ...   5   6   7   8